Losanna 1964: duas ideas, ina Expo

Markus Kutter, Lucius Burkhard e Max Frisch han preschentà in preludi d'ideas gia il 1955. En il cudeschet „Achtung: die Schweiz“ han els proponì da betg exponer il pajais en numerus pavigliuns, mabain en ses ambient natiral, en in'endretga citad cun caracter da model che vegniss construida a la riva d'in lai en Svizra romanda. Suenter ina vasta debatta publica han ins decidì d'organisar ina exposiziun naziunala tradiziunala che ha avert sias portas ils 30 d'avrigl 1964 a Losanna. Era a las rivas dal Lac Léman èn vegnids vendids passa 10 milliuns bigliets.

Per discussiuns animadas ha procurà era il project „Gulliver“. La finamira da quel era da sviluppar a maun d'ina retschertga sociologica in maletg multifar da la societad. 310 dumondas duevan gidar a survegnir in maletg uschè exact sco pussaivel. En ina retschertga preliminara èn vegnidas intervistadas 1240 persunas en 344 vischnancas. Las respostas èn per part stadas uschè sinceras che Hans Georg Giger, delegà dal cussegl federal, ha intervegnì e reducì il catalog da dumondas da 310 sin 80... En il rom da la retschertga n'han ins dastgà far naginas dumondas pli davart temas sco la speculaziun da terren, il monopol da las medias, la refusaziun dal servetsch militar, l'emna da 40 uras, l'interrupziun da la gravidanza, il dretg da domicil, l'armament nuclear, la participaziun da la Svizra a l'integraziun europeica ed il communissem.

Bandieras da tut las vischnancas

Igl era il temp da la guerra fraida. L'armada preschentava la "defensiun totala dal pajais" en in refugi da betun en furma d'erizun ed il pievel viveva en las periferias anonimas da las citads grondas. La mentalitad da la societad era incrustada, ma suten cumenzavi a buglir. Paucs onns pli tard, il matg 1968, è erutta la revolta dals students, ed il 1969 ha la "Nationale Aktion" da James Schwarzenbach lantschà l'emprima iniziativa xenofoba.

Tenor l'opiniun dal delegà federal Giger avess il project Gulliver pudì "dasdar chauns che dorman".

A l'Expo 64 è il medium film vegnì applitgà per l'emprima giada a moda offensiva e creativa. En il project "La Svizra en il spievel" èn vegnids preschentads tschintg films curts davart differents temas da la vita da mintgadi. La "Voie Suisse" correspundeva a la "Route des sommets" da la Landi a Turitg. Las bandieras da las 3000 vischnancas svizras èn restadas a tut ils visitaders en buna memoria.

Gulliver tranter ils Helvets

Durant l'Expo 64, l'Exposiziun naziunala svizra a Losanna-Vidy, è Gulliver arrivà en noss pajais, l'erox ord la plima da Jonathan Swift. Plain mirveglias da scuvrir la vita en Svizra, ha il gigant beneventà ils visitaders en la zona centrala da l'Expo 64, la Voie Suisse, ed als ha envidà da respunder las dumondas d'in questiunari ludic.

Las ostessas da l'Expo 64 distribueschan als visitaders perplexs "le carnet de Gulliver". Gulliver sa preschenta cun bler umor ed als envida da participar ad in gieu da dudesch dumondas davart la vita da mintgadi, formuladas a moda ludica e simpatica: "Pon ins esser in bun Svizzer e mai ir a votar?", "Pon ins esser in bun Svizzer e levar a las 9.00 la damaun?". Il gigant, in'idea dal reschissur Charles Apothéloz, d'etnologs e sociologs, vul scuvrir – sco in ester – las caracteristicas da la moda da viver en Svizra.

Durant l'entira Expo vegnan distribuids plirs dieschmilli questiunaris. Ils visitaders respundan las dumondas cun premura, saja quai en famiglia u tranter amis. Tschertins cumpareglian ils resultats ed als curregian puspè. Las respostas vegnan registradas, cumpiladas e suenter analisadas grazia als emprims computers moderns.

Il gigant ed ils censurs

Analog ad ina democrazia viva dueva il svilup da la retschertga vegnir actualisà cuntinuadamain sin grondas tavlas a l'entrada da la Voie Suisse. Il sistem n'ha betg funcziunà. La direcziun è intervegnida, ed ils resultats n'èn mai vegnids publitgads, anzi, els èn daventads l'object d'ina polemica en la pressa tranter il bab da Gulliver, la direcziun ed il represchentant da la Confederaziun a l'Expo, Hans Giger.

Gulliver è restà en las regurdientschas da l'Expo 64. Per blers è el il gigant che è arrivà a Losanna-Vidy per emprender a conuscher ils Helvets. Auters han - pervi da la dispita davart il gieu e dals resultats da la retschertga censurads – en memoria il gigant sco in ester plitost malvesì en il pajais dals Svizzers.